Dünya Otizm Farkındalık Günü...

Birleşmiş Milletler (BM) tarafından otizm konusunda farkındalık yaratmak ve otizm ile ilgili sorunlara çözüm bulmak amacıyla 2 Nisan'da etkinlikler düzenleniyor.

Bunun için, nisan ayı boyunca dünyada otizmle ilgili araştırmaların teşvik edilmesi, bu konudaki farkındalığın artırılması, erken teşhis ve tedavinin yaygınlaştırılması için çeşitli faaliyetler yapılacak.

Erken tanı önemli

Otizm spektrum bozukluğu, bebekliğin ilk 3 yılı içinde ortaya çıkan nörogelişimsel bir bozukluk. Sağlık Bakanlığının verilerine göre, otizm her coğrafyada ve her sosyoekonomik düzeyde görülebiliyor.

Erkeklerde, kızlara göre 3-4 kat daha fazla görülen otizmin sebebi hala bilinmiyor. Araştırmalar, hem genetik hem de çevresel faktörlerin rolü olabileceğini ortaya koyuyor. Bir çocuğunda otizm olan ailenin diğer çocuğunda da otizm görülme oranı yüzde 4-10 arasında değişebiliyor.

Sessiz, içine kapanık, "nasılsa konuşur" gibi bazı yanlış inanışlar ya da toplum tarafından damgalanma kaygıları, otizmli çocukların tanı ve tedavisinde gecikmelere yol açabiliyor. Otizm, ne kadar erken yaşta tanınır ve uygun bir şekilde yönlendirilirse tedavisinde o kadar olumlu sonuçlar alınabiliyor.

Her çocuğun tedavisi aynı değil

Otizm ismi aynı olsa bile her çocukta farklı belirtilerle görülebiliyor. Her çocuğun klinik görünümü, tedavisi ve ilerleyişi aynı olmuyor. En etkili tedavi yöntemi ise otizme yönelik özel eğitim olarak belirtiliyor.

Otizmin tedavisinde özel bir ilaç ya da aşı bulunmuyor. İlaç tedavisi çoğunlukla otizme eşlik eden hırçınlık, aşırı hareketlilik, depresyon, yoğun takıntılar ve tekrarlayıcı hareketler için kullanılıyor.

412 sağlık personeli göreve başladı

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylere Yönelik Ulusal Eylem Planı (2016-2019), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı koordinatörlüğünde, 3 Aralık 2016 tarihli Resmi Gazete'de Yüksek Planlama Kurulu kararı olarak yayımlandı.

Eylem planı yanı sıra Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı faaliyetlerinden olan erken tanı, tedavi ve müdahale zincirinin kurulması amacıyla Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından Otizm Spektrum Bozukluğu Tarama ve Takip Programı da oluşturuldu.

Programda, il sağlık müdürlükleri bünyesinde, ruh sağlığı birim ve şubelerinde, kamu ve üniversite hastanelerinde görev alan çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanları iş birliğinde ekipler kuruldu.

Mart 2017'den bugüne kadar 77 ilden 171 çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanı, 241 meslek elemanı olmak üzere toplam 412 sağlık personeli, program kapsamında kurulan ekiplerde eğitimden geçerek göreve başladı.

Binlerce sağlık görevlisi eğitim alıyor

Programda, Ruh Sağlığı Dairesi Başkanlığının hazırladığı eğitim modeli çerçevesinde, çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanları tarafından, aile hekimi ve aile sağlığı elemanlarına yüz yüze eğitimler düzenlendi, aile hekimleri tarafından da tarama yapıldı.

Riskli olgular koordinasyon ekipleri aracılığıyla çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına yönlendirilerek takipleri yapıldı. Birinci basamakta tespit edilen riskli olguların muayenesi için hastanelerde belirli günler ayrılırken, randevularının alınması koordinasyon ekiplerince sağlanıyor ve mümkün olan en kısa sürede poliklinik hizmeti sunuluyor.

Çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanları tarafından, 2017-2018 yıllarında 25 bin 557 aile hekimi ve 18 bin 859 aile sağlığı elemanına program kapsamında eğitim verildi.

Yönlendirme, psikoeğitim, sosyal hizmet müdahalesi...

Geçen yıl 326 bin 653 kız, 338 bin 963 erkek çocuk, aile hekimleri tarafından otizm yönünden değerlendirildi.

Aile hekimlerinin değerlendirdiği 15 bin 87 çocuk ileri değerlendirme için çocuk ve ergen ruh sağlığı uzmanına yönlendirildi. Çocuk ergen ruh sağlığı uzmanına yönlendirilen çocuklardan 805'i otizm, 998'i farklı bir tanı alarak erken tanı ve tedavi hizmetlerinden yararlandırıldı.

Bakanlık, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan, Sağlıklı Hayat Merkezlerinde çocuk gelişimci, psikolog ve sosyal çalışmacılar tarafından psikososyal destek hizmetlerini yürütüyor.

Psikososyal destek hizmetlerinde öncelikli amaç, bireysel ve toplumsal düzeyde koruyucu ve önleyici ruh sağlığı çalışmaları yürütmek, tanı ve tedavi gerektiren kişileri uygun uzman ya da kurumlara yönlendirilerek takip ediliyor.

Otizm tanısı alan çocuklar ve ailelerini de kapsayan hizmet modelinin de içinde değerlendirme, yönlendirme, psikoeğitim, sosyal hizmet müdahalesi ve grup çalışmaları yürütülüyor.

Otizmli çocukları desteklemek için saha çalışması planlanıyor

Otizm başta olmak üzere gelişimsel bozukluğu veya gecikmesi olan çocukların aileleri için çocukların günlük yaşam becerilerini, eğitim ve gelişim süreçlerini desteklemek amacıyla bir programın alt yapı çalışmaları devam ederken, saha çalışmalarının başlaması planlanıyor.

Ayrıca, Dünya Sağlık Örgütü (WHO), AB İnsani Yardım ve Sivil Koruma Genel Müdürlüğü (ECHO) ve Bakanlık iş birliğinde, geçici koruma altındaki bireylere yönelik sağlık hizmetlerinin sunulduğu Göçmen Sağlığı Merkezlerinde çalışan sağlık personeline, otizm farkındalık eğitimleri veriliyor.

Farkındalık eğitimleri kapsamda, 2016'dan bugüne kadar 74 bin 103 sağlık personeli olmak üzere toplam 228 bin 964 kişiye ulaşıldı. 

Kaynak: AA